direct naar inhoud van 6.1. Kenmerken Brabantse Wal
Plan: Structuurvisie ruimtelijke ordening
Status: vastgesteld
6.1. Kenmerken Brabantse Wal

Beboste zandkop, markante grens zand-klei

6.1.1. De natuurlijke basis

De Brabantse Wal was lang een hoge zandrug te midden van veenmoerassen. Ten westen en ten noorden van de wal lagen de veenmoerassen. Door afgraving en oxidatie/inklinking zijn de veenmoerassen verdwenen en zijn later de huidige zeekleigronden afgezet. Ook ten oosten van de wal lagen de moerassen van de veengronden die vrijwel geheel zijn afgegraven.

De wal is geomorfologisch zeer bijzonder vanwege het macroreliëf, vooral aan de westzijde: een belangrijk ruimtelijk kenmerk is het hoogteverschil van ca 20 m tussen de wal en het ernaast gelegen kleigebied. De overgang naar het landschap ten oosten van de wal is meer geleidelijk.

6.1.2. Het ontginningslandschap

Kenmerkend voor de Brabantse Wal is de grote verscheidenheid aan bossen die al vanaf begin1500 (Wouwse Plantage) werden aangelegd: parkbos behorende bij landgoederen, productiebos (eiken en naaldhout) behorende bij landgoederen, doorgeschoten hakhoutcomplexen en dennenbossen om de verstuiving te fixeren.

De grote verscheidenheid aan bossen heeft geleid tot een kleinschalig besloten landschap van steden, dorpen, landbouwgronden, landgoederen, plantages met loof- en naaldhout, vennen, woeste gronden met heidevelden en verstuivingen. De landbouw op de Brabantse Wal is kleinschalig en versnipperd, waardoor het in landbouwkundig opzicht geen belangrijk gebied is. Er zijn enkele intensief gebruikte graslandgebieden in kwelzones met rundveebedrijven en akkerbouw. De natuur wordt gekenmerkt door soorten die afhankelijk zijn bos, water en het besloten landschap dat kenmerkend is voor de oude zandontginningen. Op de overgang naar de zeeklei liggen nederzettingen met oude akkercomplexen. Op de meer geleidelijke overgang van de Brabantse Wal naar het open agrarische landschap ten oosten daarvan wordt het landschap gekenmerkt door agrarische percelen omzoomd door bospercelen. Bijzonder voor de Brabantse Wal zijn de vestingstad Bergen op Zoom en de omliggende forten die samen deel zijn van de Zuiderwaterlinie.

6.1.3. Het moderne landschap

Verstedelijking en infrastructuur hebben geleid tot versnippering van de natuurgebieden op de Brabantse Wal. Ondanks deze ontwikkeling zijn de natuurwaarden van de natuurgebieden aanzienlijk. Op de steile westflank van de wal is het stedelijk gebied sterk gegroeid. Halsteren en Bergen op Zoom zijn nagenoeg aan elkaar vastgegroeid. Hoogerheide is sterk gegroeid en is bijna vastgegroeid aan Woensdrecht. De bossen ten oosten van deze kernen worden doorsneden door het vliegveld bij Woensdrecht, de A58 en het spoor. De kernen op de wal worden verbonden door de noordzuidroute N289-A4-A58, N259. In de overgangszone van de Brabantse Wal naar het ten oosten ervan gelegen open landelijk gebied zijn meerdere huisjesterreinen en campings ontstaan, evenals functies als glastuinbouwcomplexen en een vuilstort. Het nog aanwezige kleinschalige besloten landschap is van belang voor de natuurwaarden (zie box).